🏥
Köpek Sağlığı
WSAVA, ABVP ve ACVIM standartlarında 29 soru
WSAVA 2022 kılavuzuna göre çekirdek (core) aşılar: Distemper (CDV), Parvovirus (CPV-2), Adenovirüs (CAV) — 3'lü kombine (DHPPi). Şema: 6-8. hafta ilk doz, 10-12. hafta ikinci doz, 14-16. hafta üçüncü doz. Yetişkin hatırlatma: 1 yıl sonra, ardından 3 yılda bir. Kuduz aşısı: Türkiye'de zorunlu. Non-core aşılar (risk durumuna göre): Leptospiroz (yıllık), Bordetella (kennel öksürüğü). Aşı programı veteriner tarafından bireyselleştirilmelidir.
Canine Parvovirus (CPV-2), son derece bulaşıcı ve ölümcül bir viral hastalıktır. Özellikle aşısız yavru köpeklerde ölüm oranı %50-90'a ulaşabilir. Belirtiler: Kanlı ishal, kusma, ateş, beyaz kan hücresi düşüklüğü, dehidrasyon. Bulaşma: Dışkı ile kontamine yüzeyler. Virüs çevrede 1 yıla kadar canlı kalabilir. Tedavi: Destekleyici (IV sıvı, antibiyotik, antiemetik). Önleme: DHPPi aşısı — en kritik çekirdek aşı. Aşılanmamış yavruları toplu alanlara götürmekten kaçının.
Kısırlaştırma için önerilen yaş ırka göre değişir. Küçük ırklar: 6 ay. Büyük ırklar: 12-18 ay (erken kısırlaştırma bazı ırklarda ortopedik sorunları artırabilir). Dişilerde faydaları: Meme tümörü riski azalır (ilk östrus öncesi yapılırsa %99.5 azalma). Pyometra önlenir. Erkeklerde faydaları: Testis kanseri önlenir, prostat sorunları azalır, saldırganlık ve kaçma davranışı azalır. Dezavantajları: Obezite riski artar. Bazı ırklarda erken kısırlaştırma osteosarkom riskini artırabilir.
Kalça displazisi (CHD), kalça ekleminin anormal gelişimiyle oluşan genetik bir hastalıktır. Yatkın ırklar: German Shepherd, Labrador, Golden Retriever, Rottweiler, Bulldog. Belirtiler: Yürüyüş bozukluğu, arka bacak zayıflığı, egzersiz intoleransı, ağrı. Tanı: Radyografi (OFA veya PennHIP). Medikal tedavi: NSAID, glukozamin/kondroitin, omega-3, kilo kontrolü. Cerrahi seçenekler: TPO, FHO veya total kalça protezi. Üreme programlarında displazisiz ebeveynler seçilmelidir.
Diş hastalığı köpeklerde 3 yaş üstünde %80 oranında görülür. Önleme: Günlük diş fırçalama en etkili yöntemdir. VOHC onaylı mamalar, ödüller ve çiğneme ürünleri yardımcı olabilir. Düzenli ağız muayenesi ve gerekirse profesyonel diş temizliği önerilir. Tedavi edilmeyen periodontal hastalık kalp, böbrek ve karaciğer üzerinde olumsuz etki yaratabilir.
İç parazitler (Toxocara canis, Ancylostoma, Trichuris, Giardia, Echinococcus) hem köpek hem insan sağlığı için önemlidir. Tedavi protokolü: Yavru köpekler: 2, 4, 6, 8. haftalarda ilaçlama. Yetişkin köpekler: yılda 2-4 kez. Dışarı çıkan köpekler: 3 ayda bir. Önemli: Echinococcus zoonoz risk taşır — Türkiye'de endemiktir. Dışkı analizi ile parazit türü belirlenerek uygun ilaç seçilmelidir.
Dış parazitler hem rahatsızlık hem hastalık vektörü olarak önemlidir. Pire: Pire alerjik dermatiti en yaygın deri hastalığıdır. Kene: Türkiye'de KKKA, Babesia, Ehrlichia vektörü. Uyuz: Zoonoz riski taşır. Etkili ürünler: Spot-on, oral izoksazolinler ve koruyucu yakalar. Düzenli kullanım ve çevresel kontrol şarttır.
Köpeklerde en yaygın kalp hastalıkları: 1) Mitral kapak hastalığı (MMVD) — küçük ırklarda yaygın. 2) Dilate kardiyomiyopati (DCM) — büyük ırklarda daha yaygın. Belirtiler: Öksürük, nefes güçlüğü, egzersiz intoleransı, senkop. Tanı: Ekokardiyografi, radyografi, EKG, NT-proBNP. Tedavi: Pimobendan, furosemid, ACE inhibitörleri. Kalp hastalığında erken tanı prognozu belirgin şekilde etkiler.
Köpek diyabeti insülin eksikliğine benzer (Tip 1 benzeri). Risk faktörleri: Dişi cinsiyet, orta yaş, obezite, pankreatit, Cushing hastalığı. Belirtiler: Poliüri, polidipsi, kilo kaybı, iştah artışı, katarakt. Tedavi: İnsülin (NPH veya Caninsulin — günde 2 kez). Düzenli beslenme (yüksek lif, kompleks karbonhidrat). Kısırlaştırma (dişilerde). Kan şekeri eğrisi ile doz ayarı. Köpeklerde remisyon nadirdir — ömür boyu insülin tedavisi gereklidir.
Cushing hastalığı, aşırı kortizol üretimiyle oluşan endokrin bir hastalıktır. Belirtiler: Poliüri/polidipsi, polifaji, karın sarkması, tüy dökülmesi, kas zayıflığı, deri incelmesi. Nedenler: Hipofiz tümörü, adrenal tümör veya iyatrojenik kortikosteroid kullanımı. Tanı: LDDS testi, idrar kortizol/kreatinin oranı, ultrasonografi. Tedavi: Trilostane en yaygın seçenektir; bazı olgularda cerrahi düşünülebilir. Uzun dönem takip gerekir.
Epilepsi köpeklerde en yaygın nörolojik hastalıktır. Nedenler: İdiyopatik epilepsi, beyin tümörü, enfeksiyon, metabolik hastalık. Nöbet sırasında: Köpeği yaralanmadan koruyun, ağzına bir şey koymayın, süreyi kaydedin. 5 dakikadan uzun süren nöbet acildir. Tedavi: Fenobarbital, levetirasetam veya potasyum bromür gibi ilaçlar kullanılabilir. Düzenli takip şarttır.
Köpeklerde obezite prevalansı %25-40 arasındadır. Riskler: Diyabet, eklem hastalığı, kalp-solunum yükü, yaşam süresinde azalma. Yönetim: Günlük kalori hesabı, porsiyon kontrolü, düzenli egzersiz, düşük enerji yoğunluklu diyet. Hedef: haftada %1-2 kilo kaybı. Veteriner gözetimi uzun dönem başarı için önemlidir.
Türkiye'de köpekler için kuduz aşısı yasal olarak zorunludur. İlk aşı: 3 aylıktan itibaren. Hatırlatma: 1 yıl sonra, ardından ürüne göre yıllık veya 3 yılda bir. Kuduz, ölümcül bir zoonozdur. AB ülkelerine seyahatte kuduz aşısı ve pasaport zorunludur.
Canine Infectious Respiratory Disease Complex (CIRD), köpeklerde yaygın bir üst solunum yolu enfeksiyonudur. Etkenler: Bordetella bronchiseptica, CAV-2, CPI, CDV, Mycoplasma. Belirtiler: Kuru, kaz sesi gibi öksürük, burun akıntısı, bazen ateş. Bulaşma: Hava yolu ve doğrudan temas. Önleme: Bordetella aşısı ve kalabalık ortamlarda dikkat.
CKD köpeklerde yaşlılıkla birlikte sık görülür. IRIS evreleme sistemi kullanılır. Beslenme yönetimi: Fosfor kısıtlaması, uygun protein ayarlaması, yüksek nem, omega-3 desteği. Medikal yönetim: Kan basıncı kontrolü, fosfat bağlayıcılar, düzenli kan ve idrar takibi. Erken evrelerde saptanması prognozu iyileştirir.
Köpekler ırka göre farklı yaşlarda yaşlı sayılır. Küçük ırklar: 10-12 yaş. Büyük ırklar: 7-8 yaş. Yaygın sorunlar: Artrit, kalp hastalığı, CKD, Cushing, diyabet, bilişsel işlev bozukluğu, diş hastalığı, tümörler. Bakım: 6 ayda bir kontrol, yıllık kan-idrar analizi, kan basıncı, gerekirse ekokardiyografi. Erken tespit yaşam kalitesini artırır.
Leptospiroz, Leptospira bakterisinin neden olduğu ciddi bir zoonoz hastalıktır. Bulaşma: Enfekte hayvanların idrarıyla kontamine su ve toprak. Belirtiler: Ateş, kusma, ishal, sarılık, böbrek ve karaciğer yetmezliği. Önleme: Riskli köpeklerde leptospiroz aşısı, durgun kirli sulardan uzak durma ve kemirgen kontrolü. İnsanlara da bulaşabileceği unutulmamalıdır.
Atopik dermatit köpeklerde en yaygın alerjik deri hastalığıdır. Belirtiler: Kaşıntı, kızarıklık, tekrar eden kulak enfeksiyonu, ayak yalama. Tanı: Klinik değerlendirme, dış nedenlerin dışlanması, gerekirse alerji testleri. Tedavi: Oclacitinib, lokivetmab, siklosporin, kısa süreli kortikosteroid, allerjen spesifik immünoterapi ve iyi cilt bariyer yönetimi.
Babesiosis, kene kaynaklı bir kan paraziti hastalığıdır. Belirtiler: Ateş, anemi, sarılık, kırmızı idrar, halsizlik. Akut vakalarda ölümcül olabilir. Tanı: Kan yayması, PCR. Tedavi: İmidokarb ve destekleyici bakım. Önleme: Kene kontrolü esastır.
Ehrlichiosis, kene kaynaklı riketsiyel bir hastalıktır. Belirtiler: Ateş, iştahsızlık, kilo kaybı, kanama eğilimi, trombositopeni. Kronik olgularda kemik iliği baskılanması gelişebilir. Tanı: Seroloji, PCR, hemogram. Tedavi: Doksisiklin 4-6 hafta. Önleme: Kene kontrolü kritik önemdedir.
Leishmaniosis, Leishmania infantum'un neden olduğu ciddi bir protozoon hastalığıdır. Bulaşma: Tatarcık ısırığı. Türkiye'nin bazı kıyı bölgelerinde endemiktir. Belirtiler: Kilo kaybı, deri lezyonları, tırnak uzaması, lenfadenomegali, böbrek yetmezliği. Tedavi: Allopurinol ile uzun dönem yönetim, bazen antimon veya miltefosin. Önleme: Tatarcık kovucu ürünler ve riskli bölgelerde dikkat.
Kanser köpeklerde ölümün önde gelen nedenlerinden biridir. En yaygın tümörler: Mast hücreli tümör, lenfoma, osteosarkom, hemanjiosarkom, meme tümörü. Erken belirtiler: Büyüyen kitle, yara iyileşmemesi, kilo kaybı, topallık, iştahsızlık. Tanı: Sitoloji, biyopsi, görüntüleme. Tedavi: Cerrahi, kemoterapi, radyoterapi veya kombine yaklaşımlar. Veteriner onkoloji görüşü değerli olabilir.
Canine Cognitive Dysfunction Syndrome (CDS), köpeklerde Alzheimer benzeri bir hastalıktır. Belirtiler (DISHA): Dezoryantasyon, Uyku/uyanıklık değişikliği, Sosyal etkileşim azalması, Housetraining kaybı, Aktivite değişikliği. Tedavi: Selegilin, omega-3, antioksidan zengin diyet, çevresel zenginleştirme ve düzenli egzersiz. Erken tanı ilerlemeyi yavaşlatabilir.
GDV (mide burulması), köpeklerde hayatı tehdit eden acil bir durumdur. Yatkın ırklar: Büyük ve derin göğüslü ırklar. Belirtiler: Karın şişliği, kusmaya çalışma ama çıkaramama, huzursuzluk, tükürük artışı, şok. Tedavi: Acil dekompresyon, IV sıvı, cerrahi gastropeksi. Önleme: Büyük tek öğünden kaçınmak ve riskli ırklarda koruyucu gastropeksi düşünmek.
Pankreatit, pankreasın iltihaplanmasıdır. Risk faktörleri: Yüksek yağlı diyet, obezite, bazı ırklar, pankreatit öyküsü. Belirtiler: Kusma, karın ağrısı, iştahsızlık, ishal, ateş. Tanı: cPLI, ultrasonografi, biyokimya. Tedavi: IV sıvı, ağrı yönetimi, antiemetik, erken enteral beslenme. Uzun dönemde düşük yağlı diyet sıklıkla önerilir.
Yaygın köpek göz hastalıkları: Katarakt, glokom, kuru göz (KCS), entropion/ektropion, progresif retinal atrofi. Acil belirtiler: Ani körlük, göz kızarıklığı, ağrı, kornea bulanıklığı. Erken muayene görme kaybını önleyebilir.
OCD: Eklem kıkırdağının gelişim bozukluğu, özellikle büyük ırk genç köpeklerde. Patellar lüksasyon: Diz kapağının yerinden çıkması, küçük ırklarda sık. Belirtiler: Topallık, ağrı, hareket kısıtlılığı. Tedavi: Dereceye göre konservatif yönetim veya cerrahi. Erken müdahale artrit gelişimini yavaşlatabilir.
Brakisefali Obstrüktif Hava Yolu Sendromu (BOAS), kısa burunlu ırklarda görülen solunum güçlüğüdür. Belirtiler: Horlama, egzersiz intoleransı, sıcak havada zorlanma, siyanoz, bayılma. Tedavi: Kilo kontrolü, ısı stresinden kaçınma, gerekli olgularda cerrahi düzeltme. French Bulldog, Pug, Bulldog gibi ırklarda özellikle önemlidir.
En yaygın hatalar: 1) Serbest besleme. 2) Dengesiz çiğ et diyeti. 3) Soğan, sarımsak, üzüm, çikolata, ksilitol gibi toksik gıdalar. 4) Kemik vermek — kırık ve tıkanma riski. 5) Kedi maması vermek — aşırı protein ve yağ. 6) Uygun olmayan takviyeler. 7) Hızlı mama değişikliği. Beslenme hataları obezite, pankreatit, ishal ve toksisiteye yol açabilir.
Bu sayfadaki bilgiler WSAVA 2022, ABVP ve ACVIM kılavuzları esas alınarak Doç. Dr. Mehmet ÇOLAK tarafından hazırlanmıştır. Bireysel tanı ve tedavi için veteriner hekiminize danışınız.
Diğer SSS Kategorileri
İlgili Araçlar
Yazılar