🏥
Köpek Sağlığı
WSAVA, ABVP ve ACVIM standartlarında 29 soru
WSAVA 2022 kılavuzuna göre çekirdek (core) aşılar: Distemper (CDV), Parvovirus (CPV-2), Adenovirüs (CAV) — 3'lü kombine (DHPPi). Şema: 6-8. hafta ilk doz, 10-12. hafta ikinci doz, 14-16. hafta üçüncü doz. Yetişkin hatırlatma: 1 yıl sonra, ardından 3 yılda bir. Kuduz aşısı: Türkiye'de zorunlu. Non-core aşılar (risk durumuna göre): Leptospiroz (yıllık), Bordetella (kennel öksürüğü). Aşı programı veteriner tarafından bireyselleştirilmelidir.
Canine Parvovirus (CPV-2), son derece bulaşıcı ve ölümcül bir viral hastalıktır. Özellikle aşısız yavru köpeklerde ölüm oranı %50-90'a ulaşabilir. Belirtiler: Kanlı ishal, kusma, ateş, beyaz kan hücresi düşüklüğü, dehidrasyon. Bulaşma: Dışkı ile kontamine yüzeyler. Virüs çevrede 1 yıla kadar canlı kalabilir. Tedavi: Destekleyici (IV sıvı, antibiyotik, antiemetik). Önleme: DHPPi aşısı — en kritik çekirdek aşı. Aşılanmamış yavruları toplu alanlara götürmekten kaçının.
Kısırlaştırma için önerilen yaş ırka göre değişir. Küçük ırklar: 6 ay. Büyük ırklar: 12-18 ay (erken kısırlaştırma bazı ırklarda ortopedik sorunları artırabilir). Dişilerde faydaları: Meme tümörü riski azalır (ilk östrus öncesi yapılırsa %99.5 azalma). Pyometra önlenir. Erkeklerde faydaları: Testis kanseri önlenir, prostat sorunları azalır, saldırganlık ve kaçma davranışı azalır. Dezavantajları: Obezite riski artar. Bazı ırklarda (Rottweiler, Golden Retriever) erken kısırlaştırma osteosarkom riskini artırabilir.
Kalça displazisi (CHD), kalça ekleminin anormal gelişimiyle oluşan genetik bir hastalıktır. Yatkın ırklar: German Shepherd, Labrador, Golden Retriever, Rottweiler, Bulldog. Belirtiler: Yürüyüş bozukluğu, arka bacak zayıflığı, egzersiz intoleransı, ağrı. Tanı: Radyografi (OFA veya PennHIP). Medikal tedavi: NSAID (meloksikam, karprofen). Glukozamin/kondroitin. Omega-3. Kilo kontrolü. Cerrahi tedavi: TPO (genç köpekler), FHO, THA (total kalça protezi). Üreme programlarında displazisiz ebeveynler seçilmeli.
Diş hastalığı (periodontal hastalık) köpeklerde 3 yaş üstünde %80 oranında görülür. Önleme yöntemleri: 1) Günlük diş fırçalama — en etkili yöntem (köpek diş macunu kullanın, insan macunu zehirlidir). 2) VOHC onaylı diş sağlığı mamaları ve ödülleri. 3) Diş sağlığı çiğneme oyuncakları. 4) Ağız gargaraları (su katkıları). Yıllık veteriner diş kontrolü önerilir. Tedavi edilmeyen diş hastalığı böbrek, kalp ve karaciğer sorunlarına yol açabilir.
İç parazitler (Toxocara canis, Ancylostoma, Trichuris, Giardia, Echinococcus) hem köpek hem insan sağlığı için önemlidir. Tedavi protokolü: Yavru köpekler: 2, 4, 6, 8. haftalarda ilaçlama. Yetişkin köpekler: yılda 2-4 kez. Dışarı çıkan köpekler: 3 ayda bir. Önemli: Echinococcus (kist hidatik) zoonoz risk taşır — Türkiye'de endemik. Dışkı analizi ile parazit türü belirlenerek uygun ilaç seçilmeli.
Dış parazitler hem rahatsızlık hem hastalık vektörü olarak önemlidir. Pire: Pire alerjik dermatiti (FAD) en yaygın deri hastalığıdır. Ortamı da tedavi etmek şarttır. Kene: Türkiye'de KKKA, Babesia, Ehrlichia vektörü. Uyuz (Sarcoptes): Zoonoz risk taşır. Etkili ürünler: Spot-on (imidakloprid, fipronil). Oral (fluralaner/Bravecto — 3 aylık, sarolaner/Simparica — aylık). Yaka (deltametrin, amitraz). Düzenli kullanım şarttır.
Köpeklerde en yaygın kalp hastalıkları: 1) Mitral kapak hastalığı (MMVD) — küçük ırklarda en yaygın (Cavalier King Charles Spaniel, Chihuahua, Dachshund). 2) Dilate kardiyomiyopati (DCM) — büyük ırklarda (Doberman, Great Dane, Boxer). Belirtiler: Öksürük, nefes güçlüğü, egzersiz intoleransı, senkop. Tanı: Ekokardiyografi, radyografi, EKG, NT-proBNP. Tedavi: Pimobendan, furosemid, enalapril (ACEI). EPIC çalışması: Pimobendan MMVD'de erken tedaviyi destekliyor.
Köpek diyabeti insülin eksikliğine benzer (Tip 1 benzeri). Risk faktörleri: Dişi cinsiyet, orta yaş, obezite, pankreatit, Cushing hastalığı. Belirtiler: Poliüri, polidipsi, kilo kaybı, iştah artışı, katarakt. Tedavi: İnsülin (NPH veya Caninsulin — günde 2 kez). Düzenli beslenme (yüksek lif, kompleks karbonhidrat). Kısırlaştırma (dişilerde). Kan şekeri eğrisi ile doz ayarı. Köpeklerde remisyon nadirdir — ömür boyu insülin tedavisi gereklidir.
Cushing hastalığı, aşırı kortizol üretimiyle oluşan endokrin bir hastalıktır. Belirtiler: Poliüri/polidipsi, polifaji, karın sarkması (pot belly), tüy dökülmesi, kas zayıflığı, deri incelmesi. Nedenler: Hipofiz tümörü (%85), adrenal tümör (%15), iyatrojenik (kortikosteroid kullanımı). Tanı: LDDS testi, HDDS testi, idrar kortizol/kreatinin oranı, karın ultrasonografisi. Tedavi: Trilostane (birinci tercih). Mitotane. Adrenal tümörde cerrahi. Ömür boyu takip gereklidir.
Epilepsi köpeklerde en yaygın nörolojik hastalıktır. Nedenler: İdiyopatik epilepsi (genetik), yapısal (beyin tümörü, enfeksiyon, travma), metabolik (karaciğer, böbrek hastalığı). Nöbet sırasında: Sakin kal, köpeği yaralanmadan koru, ağzına bir şey koyma. 5 dakikadan uzun nöbet (status epilepticus) — acil veteriner müdahalesi. Tedavi: Fenobarbital (birinci tercih). Potasyum bromür (adjuvan). Levetirasetam. İlaç kan seviyesi düzenli takip edilmeli.
Köpeklerde obezite prevalansı %25-40 arasındadır. Obezite riskleri: Diyabet, eklem sorunları, kalp hastalığı, solunum güçlüğü, azalmış yaşam süresi. Yönetim: Günlük kalori hesaplama. Ölçülü besleme — serbest besleme obeziteye yol açar. Düşük kalori/yüksek lif diyeti. Düzenli egzersiz. Hedef: haftada %1-2 kilo kaybı. Kısırlaştırılmış köpekler için özel mama önerilir.
Türkiye'de köpekler için kuduz aşısı yasal olarak zorunludur. İlk aşı: 3 aylıktan itibaren. Hatırlatma: 1 yıl sonra, ardından ürüne göre yıllık veya 3 yılda bir. Kuduz, ölümcül bir zoonoz hastalıktır — insanlara ısırık yoluyla bulaşır. Aşısız köpek ısırığı sonrası insan için post-exposure profilaksi (PEP) gerekebilir. AB ülkelerine seyahatte kuduz aşısı ve pasaport zorunludur.
Canine Infectious Respiratory Disease Complex (CIRD), köpeklerde çok yaygın bir üst solunum yolu enfeksiyonudur. Etkenler: Bordetella bronchiseptica, CAV-2, CPI, CDV, Mycoplasma. Belirtiler: Kuru, kaz sesi gibi öksürük, burun akıntısı, ateş (ciddi vakalarda). Bulaşma: Hava yolu, doğrudan temas — toplu alanlarda hızla yayılır. Tedavi: Hafif vakalarda destekleyici. Antibiyotik (doksisiklin, amoksisilin-klavulanat). Önleme: Bordetella aşısı (intranazal veya oral — daha hızlı etki).
CKD köpeklerde yaşlılıkla birlikte sık görülür. IRIS evreleme sistemi (Evre 1-4) kullanılır. Beslenme yönetimi: Fosfor kısıtlaması — CKD'nin ilerlemesini yavaşlatan en önemli faktör. Protein: Evre 3-4'te ılımlı kısıtlama. Yüksek nem içeriği (yaş mama tercih). Omega-3 (EPA/DHA) takviyesi. Medikal yönetim: Kan basıncı kontrolü (enalapril, amlodipine). Fosfat bağlayıcılar. Düzenli kan ve idrar takibi kritiktir.
Köpekler ırka göre farklı yaşlarda yaşlı sayılır. Küçük ırklar: 10-12 yaş. Büyük ırklar: 7-8 yaş. Yaşlı köpeklerde sık görülen sorunlar: Artrit, kalp hastalığı, CKD, Cushing, diyabet, bilişsel işlev bozukluğu (CDS), diş hastalığı, tümörler. Geriatrik bakım protokolü: 6 ayda bir veteriner kontrolü. Yıllık kan ve idrar analizi. Kan basıncı ölçümü. Ekokardiyografi. Omega-3, glukozamin takviyesi. Erken tespit yaşam kalitesini ve süresini önemli ölçüde artırır.
Leptospiroz, Leptospira bakterisinin neden olduğu ciddi bir zoonoz hastalıktır. Bulaşma: Enfekte hayvanların idrarıyla kontamine su ve toprak. Belirtiler: Ateş, kusma, ishal, sarılık, böbrek yetmezliği, karaciğer yetmezliği. Tanı: MAT (mikroskobik aglütinasyon testi), PCR. Tedavi: Penisilin veya doksisiklin. Destekleyici bakım. Önleme: Leptospiroz aşısı (non-core — Türkiye'de risk yüksek, önerilir). Durgun su kaynaklarından uzak tutun. İnsan için de risk taşır.
Atopik dermatit (AD) köpeklerde en yaygın alerjik deri hastalığıdır. Yatkın ırklar: Labrador, Golden Retriever, Bulldog, West Highland White Terrier, Boxer. Belirtiler: Kaşıntı, kızarıklık, tekrarlayan kulak enfeksiyonu, ayak yalama. Tanı: Klinik muayene, intradermal test, serolojik alerji testi. Tedavi: Oclacitinib (Apoquel) — hızlı etki. Lokivetmab (Cytopoint) — aylık enjeksiyon. Siklosporin. Kortikosteroid (kısa süreli). Allerjen spesifik immünoterapi (ASIT) — uzun vadeli çözüm.
Babesiosis, kene kaynaklı bir kan paraziti hastalığıdır. Türkiye'de Rhipicephalus sanguineus kenesi tarafından taşınır. Belirtiler: Ateş, anemi, sarılık, hemoglobinüri (kırmızı idrar), halsizlik, iştahsızlık. Akut vakalarda ölümcül olabilir. Tanı: Kan yayması, PCR. Tedavi: İmidokarb dipropiyonat (IM enjeksiyon). Destekleyici bakım (kan transfüzyonu gerekebilir). Önleme: Kene kontrolü (oral antiparaziterler, spot-on, yaka).
Ehrlichiosis, kene kaynaklı bir riketsiyel hastalıktır. Etken: Ehrlichia canis — Rhipicephalus sanguineus kenesi tarafından taşınır. Belirtiler: Ateş, iştahsızlık, kilo kaybı, burun/göz akıntısı, kanama eğilimi, trombositopeni, lenfadenomegali. Kronik formda kemik iliği baskılanması. Tanı: Seroloji (ELISA, IFA), PCR, tam kan sayımı. Tedavi: Doksisiklin (4-6 hafta). Erken tedavide prognoz iyi. Önleme: Kene kontrolü kritiktir.
Leishmaniosis, Leishmania infantum'un neden olduğu ciddi bir protozoon hastalığıdır. Bulaşma: Tatarcık (Phlebotomus) ısırığı. Türkiye'nin Ege ve Akdeniz kıyılarında endemik. Belirtiler: Kilo kaybı, deri lezyonları (kepeklenme, ülser), tırnak uzaması, lenfadenomegali, böbrek yetmezliği. Tanı: Seroloji, PCR, kemik iliği/lenf nodu sitolojisi. Tedavi: Meglumin antimoniat + allopurinol. Miltefosin. Ömür boyu allopurinol gerekebilir. Önleme: Tatarcık kovucu yaka (deltametrin), spot-on.
Kanser köpeklerde ölümün önde gelen nedenlerinden biridir. En yaygın tümörler: Mast hücreli tümör (deri), lenfoma, osteosarkom (büyük ırklar), hemanjiosarkom (German Shepherd, Golden Retriever), meme tümörü (kısırlaştırılmamış dişiler). Erken belirtiler: Büyüyen kitle, yara iyileşmemesi, kilo kaybı, iştahsızlık, topallık. Tanı: İnce iğne aspirasyonu, biyopsi, radyografi, ultrasonografi, BT. Tedavi: Cerrahi, kemoterapi, radyoterapi, immünoterapi. Veteriner onkoloji konsültasyonu önerilir.
Canine Cognitive Dysfunction Syndrome (CDS), köpeklerde Alzheimer benzeri bir hastalıktır. Yaygınlık: 11-12 yaş köpeklerde %28, 15-16 yaşta %68. Belirtiler (DISHA): Dezoryantasyon, Uyku/uyanıklık döngüsü değişikliği, Sosyal etkileşim azalması, Housetraining kaybı, Aktivite değişikliği. Tedavi: Selegilin (Anipryl). Omega-3 (DHA). Antioksidan zengin diyet. Çevresel zenginleştirme. Düzenli egzersiz. Erken tanı ve müdahale ilerlemeyi yavaşlatır.
GDV (mide burulması), köpeklerde hayatı tehdit eden acil bir durumdur. Yatkın ırklar: Büyük ve derin göğüslü ırklar (Great Dane, German Shepherd, Doberman, Weimaraner). Belirtiler: Karın şişliği, ıkınma ama kusma yapamama, huzursuzluk, tükürük artışı, şok belirtileri. Tedavi: Acil veteriner müdahalesi — mide dekompresyonu, IV sıvı, cerrahi (gastropeksi). Tedavi edilmezse saatler içinde ölümcüldür. Önleme: Büyük öğünlerden kaçın (günde 2-3 küçük öğün). Yemekten önce/sonra egzersizden kaçının.
Pankreatit, pankreasın iltihaplanmasıdır. Risk faktörleri: Yüksek yağlı diyet, obezite, Miniature Schnauzer, Yorkshire Terrier yatkınlığı, kortikosteroid kullanımı. Belirtiler: Kusma, karın ağrısı, iştahsızlık, ishal, ateş. Tanı: cPLI (Spec cPL), ultrasonografi, kan biyokimyası. Tedavi: IV sıvı tedavisi. Ağrı yönetimi (buprenorfin, metadon). Antiemetik (maropitant). Erken enteral beslenme (açlık artık önerilmiyor). Düşük yağlı diyet uzun vadede önerilir.
Yaygın köpek göz hastalıkları: Katarakt — diyabet, yaşlılık, genetik. Glokom — göz içi basınç artışı (acil). Keratokonjunktivitis sicca (KCS/kuru göz) — gözyaşı azlığı. Entropion/ektropion — göz kapağı anomalileri. Progresif retinal atrofi (PRA) — genetik körlük. Yatkın ırklar: Cocker Spaniel (KCS), Poodle (PRA, katarakt), Shar Pei (entropion). Acil belirtiler: Ani körlük, göz kızarıklığı ve ağrı. Erken veteriner müdahalesi görme kaybını önler.
Osteokondrozis dissekans (OCD): Eklem kıkırdağının anormal gelişimi. Büyük ırk yavru köpeklerde görülür. Omuz, dirsek, diz, tarsal eklem etkilenir. Cerrahi tedavi gerekebilir. Patellar lüksasyon: Diz kapağının yerinden çıkması. Küçük ırklarda yaygın (Chihuahua, Pomeranian, Yorkshire Terrier). Derece 3-4'te cerrahi önerilir. Dirsek displazisi: Labrador, German Shepherd, Rottweiler'da yaygın. Radyografi ve BT ile tanı. Erken müdahale artrit gelişimini yavaşlatır.
Brakisefali Obstrüktif Hava Yolu Sendromu (BOAS), kısa burunlu ırklarda görülen solunum güçlüğüdür. Yatkın ırklar: Bulldog, French Bulldog, Pug, Boston Terrier, Shih Tzu, Boxer. Anatomik sorunlar: Dar burun delikleri (stenotik nares), uzun yumuşak damak, dar trakea, laringeal kese eversiyonu. Belirtiler: Horlama, egzersiz intoleransı, siyanoz, ısı stresine yatkınlık, uyku apnesi. Tedavi: Cerrahi (burun delikleri genişletme, yumuşak damak kısaltma). Kilo kontrolü. Sıcak havalarda dikkat.
En yaygın hatalar: 1) Serbest besleme — obeziteye yol açar. 2) Çiğ et diyeti (BARF) — Salmonella, E. coli, Toxoplasma riski; WSAVA onaylamaz. 3) Soğan, sarımsak, üzüm, çikolata, ksilitol, avokado — toksik. 4) Kemik vermek — kemik kırıkları, bağırsak tıkanması. 5) Kedi maması vermek — yüksek protein ve yağ, pankreatit riski. 6) Tahılsız mama — DCM ile ilişkili olabilir (FDA araştırması devam ediyor). 7) Vitamin D aşırı takviyesi — toksik.
Bu sayfadaki bilgiler WSAVA 2022, ABVP ve ACVIM kılavuzları esas alınarak Doç. Dr. Mehmet ÇOLAK tarafından hazırlanmıştır. Bireysel tanı ve tedavi için veteriner hekiminize danışınız.
Diğer SSS Kategorileri
İlgili Araçlar
Yazılar