Besi sığırcılığında karlılık, doğru besleme programının doğru zamanda uygulanmasına bağlıdır. Besi süreci; alıştırma (adaptasyon), büyütme (growing) ve bitirme (finishing) olmak üzere üç temel dönemden oluşur ve her dönemin enerji, protein, mineral ve katkı maddesi gereksinimleri farklıdır. Bu makalede, NASEM (2016) ve güncel literatür ışığında besi sığırı besleme programının bilimsel temelleri, dönemlere göre rasyon stratejileri, yem dönüşüm oranı (FCR) optimizasyonu ve metabolik risk yönetimi ele alınmaktadır.
Ekonomik Gerçek
Besi sığırcılığında toplam maliyetin %65-75'ini yem giderleri oluşturur. Yem dönüşüm oranında (FCR) 0.5 puanlık iyileşme, 300 günlük bir besi döneminde hayvan başına %8-12 maliyet düşüşü sağlayabilir (Galyean et al., 2011). Doğru besleme programı, karlılığın anahtarıdır.
VetKriter Besi Rasyon Hesaplayıcı
Besi sığırınızın dönemine ve ağırlığına göre enerji, protein ve mineral gereksinimlerini hesaplayın.
Rasyon Hesapla1. Besi Dönemlerinin Tanımı ve Fizyolojik Temelleri
Besi süreci, hayvanın fizyolojik gelişim evresine ve doku birikim önceliğine göre üç ana döneme ayrılır. Bu dönemlerin anlaşılması, rasyon tasarımının temelidir. Owens ve ark. (1995) tarafından tanımlanan büyüme eğrisi modeli, kemik → kas → yağ sırasıyla doku birikiminin gerçekleştiğini gösterir.
- Amaç: Rumen adaptasyonu, stres yönetimi
- KMT: VA'nın %1.5-2.0'ı
- Konsantre oranı: %30-50 → kademeli artış
- ADG hedefi: 0.5-1.0 kg/gün
- Kritik risk: BRD, asidoz, şişkinlik
- Doku birikimi: Kemik > Kas
- Amaç: İskelet ve kas gelişimi
- KMT: VA'nın %2.2-2.8'i
- Konsantre oranı: %55-70
- ADG hedefi: 1.2-1.6 kg/gün
- Protein ihtiyacı: En yüksek dönem
- Doku birikimi: Kas > Kemik > Yağ
- Amaç: Yağ birikimi, karkas kalitesi
- KMT: VA'nın %2.0-2.5'i
- Konsantre oranı: %75-90
- ADG hedefi: 1.4-1.8 kg/gün
- Enerji ihtiyacı: En yüksek dönem
- Doku birikimi: Yağ > Kas
1.1 Doku Birikim Fizyolojisi ve Enerji Dağılımı
Sığırlarda büyüme, genetik potansiyel ve beslenme düzeyinin etkileşimiyle şekillenir. Erken dönemde enerji öncelikli olarak protein (kas) sentezine, geç dönemde ise lipogeneze (yağ birikimi) yönlendirilir. Bu fizyolojik geçiş, rasyon enerji ve protein yoğunluğunun dönemlere göre ayarlanmasının bilimsel temelidir (NRC, 2000; NASEM, 2016).
Enerji Kullanım Etkinliği (NASEM, 2016)
| Doku Tipi | Enerji İçeriği (Mcal/kg) | Sentez Etkinliği | Besi Dönemindeki Payı |
|---|---|---|---|
| Kas (protein) | 5.7 Mcal/kg protein | %20-30 (düşük) | Erken-orta dönem ağırlıklı |
| Yağ (lipid) | 9.4 Mcal/kg yağ | %60-75 (yüksek) | Geç dönem ağırlıklı |
| Kemik | Düşük | Değişken | Çok erken dönem |
Yağ sentezi protein sentezinden enerji açısından daha verimlidir; bu nedenle bitirme döneminde FCR iyileşir ancak canlı ağırlık artışının kompozisyonu değişir.
2. Alıştırma (Adaptasyon) Dönemi Besleme (0-28 Gün)
Alıştırma dönemi, besi başarısının temelini oluşturur. Bu dönemde yapılan hatalar, tüm besi süresini olumsuz etkiler. Yeni gelen hayvanlar nakliye stresi, çevre değişikliği ve sosyal stres altındadır. Solunum hastalıkları (BRD) riski en yüksek bu dönemdedir (Duff & Galyean, 2007).
2.1 Alıştırma Dönemi Rasyon Stratejisi
Altın Kural: Kademeli Geçiş
Konsantre yem oranı haftada %10-15'ten fazla artırılmamalıdır. Ani artışlar rumen asidozu, yem reddi ve ölüme neden olabilir. Alıştırma dönemi minimum 21-28 gün sürmeli, ideal olarak 4 kademeli rasyon ile geçiş yapılmalıdır (Step-up program).
| Kademe | Gün | Konsantre (%KM) | Kaba Yem (%KM) | NEm (Mcal/kg) | HP (%KM) |
|---|---|---|---|---|---|
| Kademe 1 | 1-7 | 30-35 | 65-70 | 1.40-1.50 | 13-14 |
| Kademe 2 | 8-14 | 45-50 | 50-55 | 1.55-1.65 | 13-14 |
| Kademe 3 | 15-21 | 60-65 | 35-40 | 1.70-1.80 | 12-13 |
| Kademe 4 | 22-28 | 70-75 | 25-30 | 1.85-1.95 | 12-13 |
2.2 Alıştırma Döneminde Kritik Yönetim Noktaları
Sağlık Yönetimi
- BRD profilaksisi: Varışta aşılama (IBR, BVD, PI3, BRSV, Mannheimia, Pasteurella)
- Parazit kontrolü: Geniş spektrumlu antiparaziter (ivermektin/doramektin)
- Metaphylaxis: Yüksek riskli gruplarda varışta antibiyotik (tulathromycin, florfenicol)
- Günlük gözlem: Burun akıntısı, öksürük, iştahsızlık, depresyon
- Rektal sıcaklık: ≥40°C → tedavi protokolü başlat
Su ve Yem Erişimi
- Su: Varışta hemen temiz su erişimi sağla
- İlk yem: Kaliteli kuru ot (yonca veya çim kuru otu)
- Konsantre başlangıç: 2-3. günden itibaren kademeli
- Yemlik alanı: Hayvan başına minimum 45-60 cm
- Suluk: Her 15-20 hayvan için 1 suluk noktası
Rumen Mikrobiyota Adaptasyonu
Kaba yem ağırlıklı beslenen hayvanların rumeninde selülolitik bakteriler (Fibrobacter, Ruminococcus) baskındır. Konsantre yeme geçişte amilolitik bakteriler (Streptococcus bovis, Lactobacillus) çoğalır ve laktik asit üretimi artar. Rumen papillalarının VFA emilim kapasitesinin artması 4-6 hafta sürer. Bu süre tamamlanmadan yüksek konsantre verilmesi akut veya subakut rumen asidozuna neden olur (Nagaraja & Titgemeyer, 2007).
3. Büyütme (Growing) Dönemi Besleme (29-120 Gün)
Büyütme dönemi, iskelet gelişiminin tamamlandığı ve kas birikiminin en yoğun olduğu dönemdir. Bu dönemde protein kalitesi ve miktarı kritik öneme sahiptir çünkü kas sentezi yüksek amino asit gerektirir. Enerji yetersizliği kas gelişimini sınırlarken, aşırı enerji erken yağlanmaya ve düşük karkas kalitesine neden olur (Owens et al., 1995).
3.1 Büyütme Dönemi Besin Madde Gereksinimleri
| Parametre | Hedef (NASEM, 2016) | Açıklama |
|---|---|---|
| NEm | 1.80-2.00 Mcal/kg KM | Orta-yüksek enerji yoğunluğu |
| NEg | 1.15-1.35 Mcal/kg KM | Büyüme için net enerji |
| HP | %12.5-14.0 KM | Kas gelişimi için yeterli protein |
| MP (Metabolize Edilebilir Protein) | 800-1000 g/gün | RDP:RUP dengesi önemli |
| RDP | HP'nin %60-65'i | Rumen mikrobiyal protein sentezi |
| RUP | HP'nin %35-40'ı | By-pass protein (genç hayvanlarda önemli) |
| NDF | %18-25 KM | Rumen sağlığı için minimum etkili lif |
| Ca | %0.50-0.70 KM | İskelet gelişimi |
| P | %0.30-0.40 KM | Ca:P oranı 1.5-2.0:1 |
3.2 Protein Kaynakları ve Kalitesi
Büyütme döneminde protein kalitesi, kas gelişimini doğrudan etkiler. Genç sığırlarda metabolize edilebilir protein (MP) gereksinimi yüksektir ve amino asit profili önem kazanır. Lizin ve metiyonin, besi sığırlarında sınırlayıcı amino asitlerdir (Klemesrud et al., 2000).
- Soya küspesi (%48 HP): Referans protein kaynağı, yüksek RDP
- Pamuk tohumu küspesi: Orta kalite, gossipol dikkat
- Ayçiçeği küspesi: İyi amino asit profili
- DDGS (Distillers Grains): Yüksek RUP, enerji + protein
- Kan unu: Çok yüksek RUP (%80+), lizin kaynağı
- Balık unu: Yüksek kalite, metiyonin kaynağı
- Üre: Rasyonun %1'ini geçmemeli (KM bazında)
- Maksimum: Toplam N'nin %30'u NPN'den gelebilir
- Koşul: Yeterli fermente edilebilir enerji olmalı
- Dikkat: Alıştırma döneminde üre kullanma
- Toksisite: >0.5 g/kg VA → amonyak zehirlenmesi riski
- Yavaş salınımlı üre: Daha güvenli alternatif
4. Bitirme (Finishing) Dönemi Besleme (121+ Gün)
Bitirme dönemi, yağ birikiminin hızlandığı ve karkas kalitesinin belirlendiği son aşamadır. Bu dönemde enerji yoğunluğu maksimuma çıkarılır ve protein oranı göreceli olarak düşürülür. Amaç, intramüsküler yağ birikimini (marbling) artırarak karkas kalite derecesini yükseltmektir (Owens & Gardner, 2000).
4.1 Bitirme Dönemi Besin Madde Gereksinimleri
| Parametre | Hedef | Açıklama |
|---|---|---|
| NEm | 2.05-2.20 Mcal/kg KM | Yüksek enerji yoğunluğu |
| NEg | 1.35-1.55 Mcal/kg KM | Yağ birikimi için yüksek enerji |
| HP | %11.5-13.0 KM | Protein gereksinimi göreceli azalır |
| NDF | %12-18 KM (minimum) | Rumen sağlığı için kritik alt sınır |
| Konsantre oranı | %75-90 KM | Tahıl bazlı yüksek enerji |
| Yağ | %3-6 KM (toplam) | DDGS veya yağ ekleme ile |
| Ca | %0.50-0.70 KM | Yüksek tahıl → Ca:P dengesine dikkat |
| K | %0.60-0.70 KM | Yüksek konsantre rasyonlarda eksik olabilir |
4.2 Tahıl İşleme ve Nişasta Sindirilebilirliği
Bitirme döneminde tahıl, rasyonun %60-75'ini oluşturur. Tahıl işleme yöntemi, nişasta sindirilebilirliğini ve dolayısıyla enerji değerini doğrudan etkiler. Owens ve ark. (1997) göstermiştir ki, buhar ile pul haline getirme (steam flaking) mısırın nişasta sindirilebilirliğini %15-20 artırır.
| Tahıl İşleme Yöntemi | Nişasta Sindirilebilirliği | FCR Etkisi | Asidoz Riski |
|---|---|---|---|
| Bütün tane | %70-80 | Referans | Düşük |
| Kuru ezme/kırma | %80-88 | %3-5 iyileşme | Orta |
| İnce öğütme | %88-95 | %5-8 iyileşme | Yüksek |
| Buhar pul (steam flake) | %92-98 | %8-12 iyileşme | Orta-düşük |
| Yüksek nemli tane (HMC) | %90-96 | %6-10 iyileşme | Orta-yüksek |
Türkiye Koşullarında Tahıl Seçimi
Türkiye'de besi rasyonlarında en yaygın tahıl kaynakları arpa ve buğday'dır. Arpa, mısıra göre daha yavaş fermente olur ve asidoz riski nispeten düşüktür. Buğday ise çok hızlı fermente olur ve asidoz riski yüksektir — rasyonda %40'ı geçmemeli ve mutlaka kırılmış/ezilmiş olarak verilmelidir. Mısır kullanılıyorsa kırma veya ezme yeterlidir; ince öğütme asidoz riskini artırır.
5. Yem Dönüşüm Oranı (FCR) ve Optimizasyon
FCR (Feed Conversion Ratio), 1 kg canlı ağırlık artışı için tüketilen yem miktarını ifade eder ve besi ekonomisinin en önemli göstergesidir. Düşük FCR = yüksek verimlilik demektir.
FCR Hesaplama
FCR = Toplam Yem Tüketimi (kg KM) ÷ Toplam Canlı Ağırlık Artışı (kg)
Örnek: 300 günde 2400 kg KM tüketen ve 450 kg ağırlık kazanan bir dana: FCR = 2400/450 = 5.33
| Besi Dönemi | Hedef FCR | Hedef ADG (kg/gün) | Etkileyen Faktörler |
|---|---|---|---|
| Alıştırma | 7.0-9.0 | 0.5-1.0 | Stres, düşük KMT, hastalık |
| Büyütme | 5.5-7.0 | 1.2-1.6 | Protein kalitesi, enerji düzeyi |
| Bitirme | 5.0-6.5 | 1.4-1.8 | Enerji yoğunluğu, ırk, cinsiyet |
| Toplam besi | 5.5-7.0 | 1.2-1.5 (ortalama) | Irk, başlangıç ağırlığı, besi süresi |
5.1 FCR'yi Etkileyen Faktörler
- İyonofor kullanımı: FCR %5-8 ↓ (monensin)
- Tahıl işleme: Steam flake → FCR %8-12 ↓
- Genetik seleksiyon: RFI (Residual Feed Intake) düşük hayvanlar
- Optimal protein: MP gereksinimi karşılama
- Sağlık yönetimi: BRD → FCR %15-20 bozar
- Çevre konforu: THI yönetimi
- Hastalık: BRD, asidoz, topallık
- Isı stresi: THI >74 → KMT ↓, FCR ↑
- Soğuk stresi: <−10°C → yaşam payı enerji ↑
- Aşırı besi süresi: Geç dönem yağlanma → FCR bozulur
- Yetersiz su: KMT ve ADG düşer
- Sosyal stres: Aşırı kalabalık, karıştırma
- Etçi ırklar: Angus, Hereford → FCR 5.0-6.0
- Kombine ırklar: Simmental → FCR 5.5-6.5
- Süt ırkları: Holstein → FCR 6.5-8.0
- Erkek (boğa): FCR %10-15 daha iyi
- Kastre (tosun): Daha yüksek marbling
- Dişi (düve): En yüksek FCR, erken yağlanma
6. Yem Katkı Maddeleri ve Büyüme Destekleyiciler
6.1 İyonoforlar
İyonoforlar (monensin, lasalosid), rumen fermentasyonunu modifiye ederek propiyonat üretimini artıran ve metan kaybını azaltan antibiyotik benzeri katkı maddeleridir. Besi sığırcılığında en yaygın kullanılan yem katkısıdır (Duffield et al., 2012).
| İyonofor | Doz | Etki Mekanizması | Beklenen Sonuç |
|---|---|---|---|
| Monensin (Rumensin®) | 25-33 mg/kg KM (200-360 mg/baş/gün) | Gram (+) bakterileri inhibe → propiyonat ↑, asetat ↓, metan ↓ | FCR %5-8 ↓, asidoz riski ↓, şişkinlik ↓ |
| Lasalosid (Bovatec®) | 25-33 mg/kg KM | Monensin benzeri, daha geniş spektrum | FCR %4-6 ↓, KMT üzerinde daha az etkili |
6.2 Diğer Katkı Maddeleri
| Katkı Maddesi | Doz | Etki | Kanıt Düzeyi |
|---|---|---|---|
| Canlı maya (S. cerevisiae) | 1-5 × 10⁹ CFU/gün | Rumen pH stabilizasyonu, lif sindirimi ↑ | Güçlü (özellikle alıştırma döneminde) |
| Sodyum bikarbonat | %0.5-1.0 KM (50-100 g/gün) | Rumen tamponlama, SARA önleme | Güçlü |
| Tilosin fosfat | 8-10 g/ton yem | Karaciğer absesi önleme | Güçlü (yüksek konsantre rasyonlarda) |
| β-agonistler (Zilpaterol, Raktopamin) | Ülkeye göre değişir | Kas birikimi ↑, yağ birikimi ↓ | Güçlü (Türkiye'de kullanımı yasaktır) |
| Esansiyel yağlar | Ürüne göre değişir | Antimikrobiyal, rumen modülasyonu | Orta (antibiyotik alternatifi olarak araştırılıyor) |
| Tanin | %1-3 KM | Protein korunması, metan ↓, antiparaziter | Orta-güçlü |
Türkiye'de Yasal Durum
Türkiye'de β-agonistler (zilpaterol, raktopamin) ve hormonal büyüme destekleyiciler (implantlar) yasaktır. İyonoforlar (monensin, lasalosid) veteriner hekim reçetesi ile kullanılabilir. Antibiyotik büyüme destekleyicileri AB mevzuatına paralel olarak yasaklanmıştır. Canlı maya, tampon maddeler ve esansiyel yağlar serbestçe kullanılabilir.
7. Metabolik Risk Yönetimi
7.1 Rumen Asidozu
Rumen asidozu, besi sığırcılığında en yaygın ve en maliyetli metabolik sorundur. Yüksek konsantre rasyonlarda hızlı fermentasyon sonucu rumen pH'ının düşmesi ile karakterizedir (Nagaraja & Lechtenberg, 2007).
- Rumen pH: <5.0
- Neden: Ani yüksek tahıl tüketimi
- Belirtiler: İştahsızlık, ishal, dehidrasyon, şok
- Komplikasyonlar: Laminitis, karaciğer absesi, rumenitis
- Mortalite: %5-10 (tedavisiz daha yüksek)
- Tedavi: Rumen lavajı, IV sıvı, bikarbonat
- Rumen pH: 5.0-5.5 (günde >3 saat)
- Neden: Kronik yüksek konsantre, yetersiz lif
- Belirtiler: Düzensiz KMT, yumuşak dışkı, topallık
- Komplikasyonlar: Karaciğer absesi (%15-30), laminitis
- Ekonomik kayıp: ADG %10-15 ↓, FCR %10-20 bozulma
- Önleme: Yeterli etkili lif, tampon, iyonofor
7.2 Karaciğer Absesi
Karaciğer absesi, yüksek konsantre rasyonlarla beslenen besi sığırlarında %15-30 prevalansla görülür. Rumenitis → portal bakteremi → hepatik abse kaskadı ile gelişir. Fusobacterium necrophorum ve Trueperella pyogenes en sık izole edilen etkenlerdir (Nagaraja & Chengappa, 1998).
Karaciğer Absesi Önleme Stratejileri
- Yeterli etkili NDF: Minimum %8-10 eNDF (fiziksel olarak etkili lif)
- Tilosin fosfat: 8-10 g/ton yem (ABD'de yaygın, Türkiye'de reçeteli)
- Kademeli rasyon geçişi: Step-up programına uyum
- İyonofor: Rumen pH stabilizasyonuna katkı
- Yem dağıtım düzeni: Günde 2+ kez, düzenli saatlerde
7.3 Timpani (Şişkinlik)
Acil Durum: Timpani
Besi sığırlarında köpüklü timpani (feedlot bloat) yüksek konsantre rasyonlarda görülür.
- Neden: İnce öğütülmüş tahıl, yetersiz kaba yem, mukopolisakkarit köpük
- Acil tedavi: Oral poloksalen (25-50 g), trokar (son çare)
- Önleme: Poloksalen (Bloat Guard®) 1-2 g/baş/gün, yeterli kaba yem, iyonofor
- Kaba yem partikül boyutu: >2.5 cm (çok ince kıyılmış kaba yem koruyucu değildir)
8. Pratik Besi Rasyon Örnekleri
8.1 Alıştırma Dönemi Rasyonu (300 kg dana, Kademe 2)
| Yem Maddesi | Miktar (kg KM/gün) | Oran (%KM) |
|---|---|---|
| Mısır silajı | 2.5 | 36 |
| Kuru ot (çim veya yonca) | 1.0 | 14 |
| Arpa (kırma) | 2.0 | 29 |
| Soya küspesi | 0.8 | 11 |
| Melas | 0.2 | 3 |
| Vitamin-mineral premiks | 0.15 | 2 |
| Sodyum bikarbonat | 0.05 | 0.7 |
| TOPLAM | ~7.0 kg KM |
NEm: ~1.60 Mcal/kg KM | HP: ~13.5% | NDF: ~32% | Konsantre: ~45%
8.2 Bitirme Dönemi Rasyonu (450 kg dana)
| Yem Maddesi | Miktar (kg KM/gün) | Oran (%KM) |
|---|---|---|
| Arpa (kırma) | 5.0 | 45 |
| Mısır (kırma) | 2.0 | 18 |
| Mısır silajı | 1.5 | 14 |
| Buğday samanı (kıyılmış) | 0.5 | 5 |
| Soya küspesi | 1.0 | 9 |
| Melas | 0.3 | 3 |
| Vitamin-mineral premiks | 0.20 | 2 |
| Sodyum bikarbonat | 0.10 | 0.9 |
| Monensin premiks | 0.03 | 0.3 |
| TOPLAM | ~11.0 kg KM |
NEm: ~2.05 Mcal/kg KM | HP: ~12.5% | NDF: ~18% | Konsantre: ~80%
9. Besi Performans İzleme Parametreleri
| Parametre | Ölçüm Yöntemi | Hedef | Alarm Eşiği | Sıklık |
|---|---|---|---|---|
| ADG | Tartım (14-28 günde bir) | 1.3-1.6 kg/gün | <1.0 kg/gün | 2-4 haftada bir |
| KMT | Yemlik takibi | VA'nın %2.2-2.8'i | %10+ düşüş | Günlük |
| FCR | KMT/ADG | 5.5-7.0 | >8.0 | Aylık hesaplama |
| Dışkı skoru | Görsel (1-5 skala) | 3.0-3.5 | <2.5 (ishal) veya >4.0 (kabızlık) | Günlük gözlem |
| Morbidite oranı | Hasta hayvan sayısı/toplam | <%10 (alıştırma), <%3 (besi) | >%15 (alıştırma), >%5 (besi) | Haftalık |
| Mortalite oranı | Ölen hayvan sayısı/toplam | <%1.5 (toplam besi) | >%2.0 | Kümülatif |
| Karaciğer absesi | Kesimhane geri bildirimi | <%10 | >%20 | Her parti |
10. Kesim Zamanlaması ve Optimal Besi Süresi
Optimal kesim zamanı, marjinal maliyet = marjinal gelir noktasında belirlenir. Besi sürdükçe ADG azalır, FCR bozulur ve yağ birikimi artar. Bu noktadan sonra besi ekonomik olmaktan çıkar (Owens et al., 1995).
| Hayvan Tipi | Başlangıç Ağırlığı | Hedef Kesim Ağırlığı | Optimal Besi Süresi | Hedef Karkas Randımanı |
|---|---|---|---|---|
| Etçi ırk erkek | 250-300 kg | 550-650 kg | 180-240 gün | %58-62 |
| Kombine ırk erkek | 250-300 kg | 500-600 kg | 200-270 gün | %54-58 |
| Süt ırkı erkek (Holstein) | 200-250 kg | 500-550 kg | 270-330 gün | %50-54 |
| Düve (dişi) | 200-250 kg | 400-480 kg | 180-240 gün | %52-56 |
Kesim Kararı İçin Pratik Göstergeler
- Sırt yağ kalınlığı: Ultrason ile 8-12 mm (etçi ırklar), 6-10 mm (kombine ırklar)
- Göz kası alanı (REA): Ultrason ile >75 cm² (etçi ırklar)
- ADG trendi: Son 30 günde ADG <1.0 kg/gün'e düştüyse → kesim zamanı
- FCR trendi: Son 30 günde FCR >8.0'a çıktıysa → ekonomik besi sonu
- Piyasa koşulları: Canlı hayvan ve karkas fiyat trendleri
11. Su Yönetimi
Su, besi sığırlarında en çok ihmal edilen ancak performansı doğrudan etkileyen besin maddesidir. Su kısıtlaması KMT'yi ve ADG'yi hızla düşürür. NASEM (2016) verilerine göre, besi sığırları günlük kuru madde tüketiminin 3-5 katı kadar su tüketir.
Su Tüketim Hedefleri
| Çevre Sıcaklığı | Su Tüketimi (L/baş/gün) | Not |
|---|---|---|
| <15°C | 25-35 | Kış ayları, donma riski kontrol |
| 15-25°C | 35-50 | İlkbahar/sonbahar, ideal koşullar |
| 25-35°C | 50-75 | Yaz ayları, ısı stresi başlangıcı |
| >35°C | 75-100+ | Şiddetli ısı stresi, suluk kapasitesi artır |
12. Kaynaklar
- Duff, G. C., & Galyean, M. L. (2007). Board-invited review: Recent advances in management of highly stressed, newly received feedlot cattle. Journal of Animal Science, 85(3), 823-840.
- Duffield, T. F., et al. (2012). Meta-analysis of the effects of monensin in beef cattle on feed efficiency, body weight gain, and dry matter intake. Journal of Animal Science, 90(12), 4583-4592.
- Galyean, M. L., et al. (2011). Board-invited review: Efficiency of converting feed to carcass weight in beef cattle. Journal of Animal Science, 89(12), 4116-4128.
- Klemesrud, M. J., et al. (2000). Metabolizable methionine and lysine requirements of growing cattle. Journal of Animal Science, 78(1), 199-206.
- Nagaraja, T. G., & Chengappa, M. M. (1998). Liver abscesses in feedlot cattle: A review. Journal of Animal Science, 76(1), 287-298.
- Nagaraja, T. G., & Lechtenberg, K. F. (2007). Acidosis in feedlot cattle. Veterinary Clinics of North America: Food Animal Practice, 23(2), 333-350.
- Nagaraja, T. G., & Titgemeyer, E. C. (2007). Ruminal acidosis in beef cattle: The current microbiological and nutritional outlook. Journal of Dairy Science, 90(E. Suppl.), E17-E38.
- NASEM (National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine). (2016). Nutrient Requirements of Beef Cattle (8th rev. ed.). Washington, DC: The National Academies Press.
- NRC (National Research Council). (2000). Nutrient Requirements of Beef Cattle (7th rev. ed., update 2000). Washington, DC: National Academy Press.
- Owens, F. N., et al. (1995). Review of some aspects of growth and development of feedlot cattle. Journal of Animal Science, 73(10), 3152-3172.
- Owens, F. N., et al. (1997). The effect of grain source and grain processing on performance of feedlot cattle: A review. Journal of Animal Science, 75(3), 868-879.
- Owens, F. N., & Gardner, B. A. (2000). A review of the impact of feedlot management and nutrition on carcass measurements of feedlot cattle. Journal of Animal Science, 77(E-Suppl), 1-18.
- Zinn, R. A., et al. (2002). Feeding value of selected cereal grains for feedlot cattle. Journal of Animal Science, 80(10), 2592-2600.