Besicilik, Türkiye'de et üretiminin temel taşıdır. Ancak karlı bir besi işletmesi için doğru rasyon ve optimum yem dönüşüm oranı şarttır.
Bu rehberde, besi sığırı beslenmesinin temellerini öğreneceksiniz. Yazının sonunda:
- Besi dönemlerine göre rasyon hazırlamayı
- Enerji ve protein dengesini kurmayı
- Yem dönüşüm oranını optimize etmeyi
- Ekonomik besi stratejilerini
öğrenmiş olacaksınız.
1. Besi Sığırcılığının Temelleri
1.1 Besi Nedir?
Besi, genç sığırların yoğun besleme programıyla kısa sürede kesim ağırlığına ulaştırılması işlemidir. Amaç:
- Maksimum canlı ağırlık artışı (CAA)
- Optimum yem dönüşüm oranı (YDO)
- Kaliteli karkas üretimi
- Ekonomik karlılık
1.2 Besi Materyali Seçimi
| Materyal | Başlangıç Ağırlığı | Besi Süresi | Hedef Kesim Ağırlığı |
|---|---|---|---|
| Sütten kesim buzağı | 80-120 kg | 12-14 ay | 500-550 kg |
| Genç tosun (yerli) | 200-250 kg | 6-8 ay | 450-500 kg |
| Genç tosun (kültür) | 250-350 kg | 4-6 ay | 550-650 kg |
| İthal besilik | 300-400 kg | 3-4 ay | 550-650 kg |
2. Besi Dönemleri ve Beslenme Stratejileri
2.1 Adaptasyon Dönemi (İlk 2-3 Hafta)
Amaç: Hayvanları yeni ortama ve rasyona alıştırmak
- Kaba yem ağırlıklı başlayın (%70-80 kaba yem)
- Konsantre yemi kademeli artırın (günde 0.5 kg)
- Temiz su sürekli erişilebilir olsun
- Stres faktörlerini minimize edin
- Parazit tedavisi ve aşılamaları tamamlayın
2.2 Büyüme Dönemi (Besi ortası)
Amaç: İskelet ve kas gelişimini maksimize etmek
- Konsantre oranını %50-60'a çıkarın
- Protein oranı yüksek tutun (%14-16 HP)
- Günlük CAA hedefi: 1.0-1.3 kg
2.3 Bitirme Dönemi (Son 60-90 gün)
Amaç: Yağlanma ve karkas kalitesini artırmak
- Konsantre oranını %70-80'e çıkarın
- Enerji yoğunluğunu artırın
- Protein oranını düşürün (%12-13 HP)
- Günlük CAA hedefi: 1.3-1.6 kg
3. Besin Madde Gereksinimleri
3.1 Enerji Gereksinimi
| Canlı Ağırlık | Günlük CAA | ME (Mcal/gün) | NEg (Mcal/gün) |
|---|---|---|---|
| 200 kg | 1.0 kg | 14-16 | 3.5-4.0 |
| 300 kg | 1.2 kg | 20-22 | 5.0-5.5 |
| 400 kg | 1.4 kg | 26-28 | 6.5-7.0 |
| 500 kg | 1.5 kg | 32-34 | 8.0-8.5 |
3.2 Protein Gereksinimi
| Canlı Ağırlık | HP (g/gün) | Rasyon HP (%) |
|---|---|---|
| 200 kg | 700-800 | %14-15 |
| 300 kg | 900-1000 | %13-14 |
| 400 kg | 1000-1100 | %12-13 |
| 500 kg | 1100-1200 | %11-12 |
3.3 Kuru Madde Tüketimi
Besi sığırlarında KMT genellikle canlı ağırlığın %2.2-2.8'i kadardır:
| Canlı Ağırlık | KMT (kg/gün) | KMT (% CA) |
|---|---|---|
| 200 kg | 5-6 | %2.5-3.0 |
| 300 kg | 7-8 | %2.3-2.7 |
| 400 kg | 9-10 | %2.2-2.5 |
| 500 kg | 10-12 | %2.0-2.4 |
4. Pratik Rasyon Formülasyonu
4.1 Büyüme Dönemi Rasyonu (300 kg, 1.2 kg/gün CAA)
| Yem | Miktar (kg KM) | % Rasyon |
|---|---|---|
| Mısır Silajı | 3.0 | 40% |
| Arpa Samanı | 0.8 | 10% |
| Arpa (kırma) | 2.0 | 27% |
| Mısır (kırma) | 1.0 | 13% |
| Ayçiçeği Küspesi | 0.6 | 8% |
| Mineral-Vitamin Premiks | 0.1 | 2% |
| TOPLAM | 7.5 kg KM | 100% |
4.2 Bitirme Dönemi Rasyonu (450 kg, 1.4 kg/gün CAA)
| Yem | Miktar (kg KM) | % Rasyon |
|---|---|---|
| Mısır Silajı | 2.5 | 25% |
| Arpa Samanı | 0.5 | 5% |
| Arpa (kırma) | 3.5 | 35% |
| Mısır (kırma) | 2.5 | 25% |
| Ayçiçeği Küspesi | 0.8 | 8% |
| Mineral-Vitamin Premiks | 0.2 | 2% |
| TOPLAM | 10 kg KM | 100% |
5. Yem Dönüşüm Oranı (YDO)
5.1 YDO Nedir?
Yem dönüşüm oranı, 1 kg canlı ağırlık artışı için tüketilen yem miktarıdır:
5.2 Hedef YDO Değerleri
| Besi Dönemi | İdeal YDO | Kabul Edilebilir |
|---|---|---|
| Adaptasyon | 6-7 | 7-8 |
| Büyüme | 5-6 | 6-7 |
| Bitirme | 6-7 | 7-8 |
| Toplam Besi | 5.5-6.5 | 6.5-7.5 |
6. Kritik Yönetim Noktaları
6.1 Rumen Sağlığı
- Asidoz önleme: Konsantre artışı kademeli olmalı
- Efektif lif: Min. %8-10 efektif NDF
- Tampon maddeler: Gerekirse sodyum bikarbonat ekleyin
- Yemleme sıklığı: Günde min. 2 kez, ideal 3-4 kez
6.2 Su Tüketimi
Besi sığırları günde canlı ağırlığın %8-10'u kadar su tüketir:
| Canlı Ağırlık | Su Tüketimi (L/gün) |
|---|---|
| 200 kg | 20-25 |
| 300 kg | 30-35 |
| 400 kg | 40-45 |
| 500 kg | 50-55 |
6.3 Sıcaklık Stresi
- Sıcak stres (>25°C): Yem tüketimi düşer, gece yemleme yapın
- Soğuk stres (<5°C): Enerji ihtiyacı artar, rasyon ayarlayın
7. Ekonomik Analiz
7.1 Maliyet Kalemleri
| Kalem | Oran |
|---|---|
| Yem maliyeti | %65-75 |
| Besilik hayvan alımı | %15-20 |
| İşçilik | %5-8 |
| Veteriner/sağlık | %2-3 |
| Diğer (elektrik, su, vb.) | %3-5 |
7.2 Karlılık Hesabı (2026 Ocak Fiyatlarıyla)
Besilik alım: 300 kg × 200 TL/kg = 60.000 TL
Yem maliyeti: 150 gün × 100 TL/gün = 15.000 TL
Veteriner/ilaç: ~1.500 TL
İşçilik/barınak: ~2.000 TL
Toplam maliyet: 78.500 TL
Kesim ağırlığı: 300 + (150 × 1.3) = 495 kg
Satış (canlı): 495 kg × 150 TL/kg = 74.250 TL
Sonuç: 74.250 - 78.500 = -4.250 TL (zarar)
- Ucuz yem kaynağı (kendi üretimi silaj, mera)
- Düşük maliyetli besilik temin
- Yüksek YDO (5.5-6.0)
- Doğrudan kasaba satış (aracısız)
8. Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Sonuç | Doğrusu |
|---|---|---|
| Adaptasyonsuz yoğun besleme | Asidoz, ölüm | 2-3 hafta adaptasyon yapın |
| Yetersiz kaba yem | Rumen problemleri, düşük YDO | Min. %20-25 kaba yem verin |
| Düşük kaliteli yem | Düşük CAA, yüksek YDO | Kaliteli yem kullanın |
| Su kısıtlaması | Yem tüketimi düşer | Sürekli temiz su sağlayın |
| Aşırı kalabalık | Stres, hastalık, düşük performans | Hayvan başına 6-8 m² alan |
9. Sonuç
Karlı bir besi işletmesi için:
- Kaliteli besilik materyal seçin - Genetik potansiyel önemli
- Adaptasyon dönemine önem verin - Acele etmeyin
- Dönemlere göre rasyon ayarlayın - Tek rasyon olmaz
- YDO'yu takip edin - Karlılığın anahtarı
- Rumen sağlığını koruyun - Asidozdan kaçının
→ Besi Sığırı Rasyonu Hesapla (NASEM)
Kaynakça
NASEM (National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine). (2016). Nutrient requirements of beef cattle (8th rev. ed.). National Academies Press. https://doi.org/10.17226/19014
Owens, F. N., Secrist, D. S., Hill, W. J., & Gill, D. R. (1998). Acidosis in cattle: A review. Journal of Animal Science, 76(1), 275-286. https://doi.org/10.2527/1998.761275x
Galyean, M. L., & Hubbert, M. E. (2014). Review: Traditional and alternative sources of fiber—Roughage values, effectiveness, and levels in starting and finishing diets. The Professional Animal Scientist, 30(5), 471-479. https://doi.org/10.15232/pas.2014-01329
Krehbiel, C. R., Cranston, J. J., & McCurdy, M. P. (2006). An upper limit for caloric density of finishing diets. Journal of Animal Science, 84(suppl_13), E34-E49. https://doi.org/10.2527/2006.8413_supplE34x
Reinhardt, C. D., Busby, W. D., & Corah, L. R. (2009). Relationship of various incoming cattle traits with feedlot performance and carcass traits. Journal of Animal Science, 87(9), 3030-3042. https://doi.org/10.2527/jas.2008-1293
Schwartzkopf-Genswein, K. S., Beauchemin, K. A., Gibb, D. J., Crews, D. H., Hickman, D. D., Streeter, M., & McAllister, T. A. (2003). Effect of bunk management on feeding behavior, ruminal acidosis and performance of feedlot cattle: A review. Journal of Animal Science, 81(8), E149-E158.
Vasconcelos, J. T., & Galyean, M. L. (2007). Nutritional recommendations of feedlot consulting nutritionists: The 2007 Texas Tech University survey. Journal of Animal Science, 85(10), 2772-2781. https://doi.org/10.2527/jas.2007-0261
Zinn, R. A., Owens, F. N., & Ware, R. A. (2002). Flaking corn: Processing mechanics, quality standards, and impacts on energy availability and performance of feedlot cattle. Journal of Animal Science, 80(5), 1145-1156. https://doi.org/10.2527/2002.8051145x